Աֆորիզմներ՝ Միշել Մոնտեն

0
322

Միշել դը Մոնտեն(ֆր.՝ Michel Eyquem de Montaigne), ֆրանսիացի քաղաքական գործիչ, փիլիսոփա, և էսսեիզմի հիմնադիր։ Իր մտքերն ամփոփել է «Փորձեր» երկում (Les Essais, 1-ին հատոր՝ 1580 թ., 2-րդ հատոր՝ 1582 թ., աշխարհաբար հայերեն թարգմանությունը Ա. Խոցանյանի)։
Միշել դը Մոնտենը ծնվել է 1533 թվականին Սեն Միշել դը Մոնտեն քաղաքում (Դորդոն), Բորդոյի մոտակայքում գտնվող իրենց տոհմական կալվածքում, Էյքեմների վաճառականական ընտանիքում, որն ազնվականի կոչում էր ստացել 15-րդ դարի վերջին։ Հայրը՝ Պիեր Էյքեմը, եղել է Բորդոյի քաղաքագլուխը։ Մայրը՝ Անտուանետտա դը Լոպեզը, ծագումով հրեական ընտանիքից էր։
Մոնտենը դաստիարակվել է հոր լիբերալ-հումանիստական մանկավարժական մեթոդիկայով։ Նրա ուսուցիչը գերմանացի էր և իր հետ խոսում էր բացառապես լատիներեն։ Դրա շնորհիվ՝ Մոնտենը լատիներենին տիրապետում էր մայրենիի նման։
1539 թվականին՝ 6 տարեկան հասակում, Մոնտենը ընդունվել է Բորդոյի քոլեջ, և 13 տարեկանում՝ ժամանակից շուտ, ավարտել այն (1546): Չնայած նրան, որ Բորդոյի քոլեջը լավագույններից էր Ֆրանսիայում, և այնտեղ դասավանդում էին մի շարք հումանիստ մանկավարժներ, այդտեղ ստացած կրթությունը քիչ բան է տվել Մոնտենին։
Մոնտենի կյանքի հաջորդ մի քանի տարիների մասին քիչ տեղեկություններ են պահպանվել։ Հայտնի է, որ կրթությունը շարունակել է Թուլուզի համալսարանում, այն ավարտելով ստացել իրավաբանի մասնագիտություն։
Առաջարկում ենք ծանոթանալ գրողի ամենահանճարեղ 27 մտքերին՝

    1. Երբ բարիք ես գործում, ինքդ էլ զգում ես ինչ-որ բերկրալի բավականություն և օրինական հպարտություն, որոնք ուղեկցում են մաքուր խղճին:
    2. Կյանքն ինքնին` ոչ բարիք է, ոչ չարիք. այն թե բարու և թե չարի շտեմարան է, նայած, թե դուք ինքներդ ինչի եք վերածել այն:
    3. Ոչ մի որոշակի նպատակ չունեցող խելքը կորչում է. լինել ամենուրեք` նշանակում է ոչ մի տեղ չլինել:
    4. Չկա ավելի բնական ձգտում, քան գիտելիքների նկատմամբ ձգտումը:
    5. Բավական չէ, որ դաստիրակությունը միայն փչացնի մեզ, հարկավոր է, որ նա մեզ փոխի դեպի ավելի լավը:
    6. Ուրիշին սովորեցնելու համար պահանջվում է ավելի շատ խելք, քան երբ ինքդ ես սովորում:
    7. Ոչ ոք պաշտպանված չէ հիմարություն ասելու հնարավորությունից: Դժբախտություն է, երբ այն ասում են մտածված:
    8. Շատ օգտակար է սեփական միտքը տաշել ու հղկել ուրիշների խելքով:
    9. Իմաստության ամենալավ ապացույցը չընդհատվող լավ հոգեվիճակն է:
    10. Ով դիպչում է նպատակից ավելի հեռու, նա նույնպես վրիպում է, ինչպես և նա, ով չի դիպում նպատակին։
    11. Ամենևին չի պահանջվում միշտ ասել այն, ինչ մտածում ես. դա կլիներ հիմարություն. բայց այն ամենը, ինչ էլ որ ասես, պետք է համապատասխանի քո մտքերին, հակառակ դեպքում դա կլինի չարամիտ խաբեություն։
    12. Եթե, մի կողմից, մեր խելքը ամրանում է լայն ու զարգացած խելքերի հետ շփման շնորհիվ, ապա, մյուս կողմից, անհնար է պատկերացնել, թե որքան է նա կորցնում ու այլասերվում չնչին ու հիվանդագին խելքերի հետ մշտական ծանոթության ու շփման հետևանքով։
    13. Ուժեղ երևակայությունը իրադարձություն է ծնում։
    14. Մեր հարցասիրությանը վերջ չկա. մտքի բավարարվածությունը նրա սահմանափակվածության կամ հոգնածության նշան է։
    15. Ես ճշմարտությունն ասում եմ այն չափով, որչափ համարձակվում եմ այն ասել. որքան ավելի եմ մեծանում, այնքան ավելի հազվադեպ եմ համարձակվում դա անել։
    16. Ես դատապարտում եմ ամեն տեսակ բռնությունը այն մատաղ հոգու դաստիարակության ժամանակ, որին աճեցնում են պատվի և ազատության նկատմամբ հարգանքի հոգով։ Խստության ու հարկադրանքի մեջ ինչ – որ ստրկական բան կա, և ես գտնում եմ, որ այն բանին, ինչը չի կարելի անել բանականության, շրջահայացության և հմտության օգնությամբ, ոչ մի կերպ չի կարելի հասնել ուժով։
    17. Հարկավոր է դիմանալ այն բանին, ինչից հնարավոր չէ խուսափել։
    18. Մարդու ամենավատ վիճակն այն է, երբ նա դադարում է գիտակցել և տիրապետել իրեն։
    19. Իր նկատմամբ հարգանքի պակասից առաջ են գալիս նույնքան արատներ, որքան և իր նկատմամբ ավելորդ հարգանքից։
    20. Իսկական արժանապատվությունը նման է գետի, որքան այն խորն է, այնքան ավելի քիչ է աղմկում։
    21. Լռակյացությունն ու համեստությունը խոսակցության համար շատ պետքական հատկանիշներ են։ Չկա ավելի ստորացուցիչ պատասխան, քան արհամարհական լռությունը։
    22. Վախկոտությունը դաժանության մայրն է։
    23. Մեծամտությունն առաջանում է իր մասին չափազանց բարձր և ուրիշների մասին չափազանց ցածր կարծիք ունենալուց։
    24. Ձեր հասցեին արված ձեր իսկ մեղադրանքներին միշտ հավատում են, ինքնագովությանը՝ երբեք։
    25. Ստախոսությունը ամենազազրելի արատն է։
    26. Մի անհանգստացեք, թե չեք կարող մահանալ՝ բնությունն ինքը, երբ ժամանակը գա, բավական հիմնավորապես ձեզ կսովորեցնի դա, նա ինքը ձեր փոխարեն կանի, ձեր մտքերը մի զբաղեցրեք դրանով։
    27. Մարդկային երջանկությունը բնավ նրանում չէ, որպեսզի լավ մահանա, այլ նրանում, իմ կարծիքով, որպեսզի լավ ապրի։

Այլ գրառումներ