Փաստեր Օլիմպիական խաղերի մասին

0
263
Facts about Olympic Games

Ժամանակակից Օլիմպիական խաղեր կամ Օլիմպիադաներ, խոշորագույն միջազգային մարզական իրադարձություն, ամառային և ձմեռային մարզաձևերի մրցաշարեր, որոնց ընթացքում աշխարհի տարբեր երկրներ ներկայացնող հազարավոր մարզիկներ մասնակցում են բազմատեսակ մրցությունների։ Օլիմպիական խաղերը համարվում են գլխավոր մարզական մրցությունն աշխարհում, որոնց մասնակցում է ավելի քան 200 երկիր։ Օլիմպիական խաղերն անցկացվում են ամեն չորս տարին մեկ. Ամառային և Ձմեռային օլիմպիական խաղերն անցկացվում են հերթականությամբ՝ մեկը մյուսից երկու տարի անց։
Օլիմպիական խաղերի ստեղծումը ոգեշնչվել է անտիկ Օլիմպիական խաղերից, որոնք անցկացվում էին Հին Հունաստանի Օլիմպիա բնակավայրում՝ սկսած մ. թ. ա. 8-րդ դարից, սակայն արգելվել են մ. թ. 4-րդ դարում։ Բարոն Պիեռ դը Կուբերտենի ջանքերով 1894 թվականին հիմնադրվել է Միջազգային օլիմպիական կոմիտեն(ՄՕԿ), որի գլխավորությամբ 1896 թվականին Աթենքում անցկացվել են ժամանակակից առաջին Օլիմպիական խաղերը։ ՄՕԿ-ն Օլիմպիական շարժման ղեկավար մարմինն է, որի կառուցվածքն ու լիազորությունները որոշվում են ըստ Օլիմպիական խարտիայի։
20-րդ և 21-րդ դարերի ընթացքում Օլիմպիական շարժումը զարգացում է ապրել, ինչը հանգեցրել է որոշակի փոփոխությունների Օլիմպիական խաղերում։ Արդյունքում ստեղծվել են Ձմեռային օլիմպիական խաղերը սառույցի վրա անցկացվող ու ձմեռային այլ մարզաձևերի համար, Պարալիմպիկ խաղերը հաշմանդամություն ունեցող մարզիկների համար, ինչպես նաև Պատանեկան օլիմպիական խաղերը պատանի մարզիկների համար։ Դեֆլիմպիկ և Հատուկ օլիմպիական խաղերը նույնպես հաստատվել են ՄՕԿ-ի կողմից։ Վերջինս ժամանակի ընթացքում ստիպված է եղել հարմարվել կատարվող տնտեսական, քաղաքական ու տեխնիկական փոփոխություններին։
Այս գրառման մեջ ընդգրկել ենք փաստեր Օլիմպիական խաղերի մասին, որոնք իսկապես ուշագրավ են՝

  • Հին Օլիմպիական խաղերը նշվել են որպես կրոնական տոն ՄԹԱ 776 թվականից մինչեւ ՄԹ 393 թվականը:
  • Ավանդաբար Օլիմպիայում օլիմպիական կրակը երկու տարին մեկ վառվում էր արևի ճառագայթների և փորված հայելու միջոցով:
  • Հունաստանը նվաճեց մեդալների մեծ մասը(47 մեդալ) 1896 թ-ին վերականգնված առաջին օլիմպիական խաղերում:
  • Ձմեռային առաջին օլիմպիական խաղերն անցկացվել են Ֆրանսիայի Չամոնի քաղաքում 1924 թվականին:
  • Ձմեռային օլիմպիական խաղերում Նորվեգիան նվաճել է ավելի շատ մեդալներ, քան ցանկացած այլ երկիր:
  • Ամառային օլիմպիական խաղերում նվաճած մեդալների քանակի ռեկորդը պատկանում է ԱՄՆ-ին:
  • Ձմեռային օլիմպիական խաղերը երբեք չեն անցկացվել Հարավային կիսագնդում:
  • Օլիմպիական խաղերը երբեք չեն անցկացվել երկու մայրցամաքներում` Դրանք Աֆրիկան ​​և Անտարկտիկան են:
  • Աշխարհահռչակ մանկաբույժ Բենջամին Սփոքը 1924 թվականին Փարիզում կայացած թիավարության մրցույթում նվաճեց ոսկե մեդալ:
  • Արքայազն Օլաֆը, որը Նորվեգիայի թագավոր դարձավ 1985 թ-ին, 1928 թվականին Օլիմպիական խաղերի առագաստանավի չեմպիոն է Ամստերդամի 6 մ նավակների դասում:
  • Բռնցքամարտիկ Մուհամեդ Ալին գրեթե բաց էր թողել 1960-ին Հռոմում կայացած Օլիմպիական խաղերը, քանի որ վախենում էր ինքնաթիռներից: Նա հաղթահարեց վախը և նվաճեց ոսկե մեդալը, որը շրջադարձային եղավ նրա մարզական կարիերայում:
  • Օլիմպիական խաղերը, որոնք տեղի ունեցան Սիդնեյում (2000թ), կարելի է համարել 320-րդ անընդմեջը, եթե հաշվի առնենք հնում անցկացված 293 օլիմպիադաները:
  • Պատմության մեջ միայն չորս մարդ է մեդալակիր դարձել ինչպես ամառային, այնպես էլ ձմեռային օլիմպիական խաղերում:
  • Խորհրդային մարմնամարզիկ Լարիսա Լատինինան պատմության ընթացքում ավելի շատ օլիմպիական մեդալներ է շահել, քան որևէ մեկ ուրիշը:
  • Միացյալ Նահանգների օլիմպիական կոմիտեն որոշում կայացրեց ստեղծել Ամերիկյան օլիմպիական փառքի սրահ 1983-ին` նշանավոր ամերիկացի օլիմպիական մարզիկների հիշատակին, այնուամենայնիվ, դահլիճը կառուցելու ծրագրերը հետաձգվեցին ֆինանսավորման բացակայության պատճառով:
  • 1912 թ-ին Ստոկհոլմում կայացած հունահռոմեական ոճի ըմբշամարտի մրցումները Ալֆրեդ Ասիկաինենի և Մարտին Քլայնի միջեւ տևեց ավելի քան 11 ժամ: Ի վերջո Քլեյնը հաղթեց, բայց նա չափազանց հոգնած էր շարունակելու համար և բավարարվեց արծաթով:
  • Օլիմպիական դրոշի հինգ փոխկապակցված օղակները խորհրդանշում են բարեկամության մեջ միավորված աշխարհի հինգ մայրցամաքները:
  • Օլիմպիական դրոշի օղակների գույներից առնվազն մեկը առկա է աշխարհի բոլոր երկրների դրոշի վրա` առանց բացառության:
  • Մարմնամարզուհի Քերի Ստրուգը, ով 1976-ին մրցում էր Ճապոնիայի համար, հատակային վարժությունում ելույթ ունենալիս վնասել է ծնկագիծը: Հաջորդ օրը նա ստիպված էր օղակաձեւ վարժություններ անել` Ճապոնիայի հավաքականի համար ոսկի ապահովելու համար: Առանց ցավազրկողներ նա փայլուն կատարեց բոլոր վարժությունները՝ հաղթահարելով ցավերը և նրա շնորհիվ Ճապոնիան նվաճեց ոսկե մեդալ:
  • 1976-ին Մոնրեալի Օլիմպիական խաղերը մեծ հարված հասցրին Կանադայի տնտեսությանը: Հինգ միլիարդ պետք է վճարվեր Օլիմպիական կոմիտեի ֆոնդին երեսուն երկար տարիների համար: Եվ այս օլիմպիական խաղերում ոչ մի կանադացի մարզիկ չի շահել մեկ մեդալ:
  • Օլիմպիական կրակն առաջին անգամ վառվեց 1936-ին Գերմանիայում կայացած Օլիմպիական խաղերում: Ավելին՝ այս օլիմպիադան բացեց Ադոլֆ Հիտլերը:
  • 1980-ի ԱՄՆ Ձմեռային օլիմպիական խաղերում Լեյսի Պլասիդ քաղաքում, լեռնադահուկային լանջերին արհեստական ​​ձյուն առաջին անգամ օգտագործվեց:
  • 1928-ին Ամստերդամի Օլիմպիական խաղերում ավստրալացի թիավարող Հենրի Պիրսը կանգնեցրեց նավը՝ բադերի ընտանիքին լողալու հնարավորություն տալու համար: Չնայած այն հանգամանքին, որ նա մի քանի վայրկյան հետաձգեց, ինչի շնորհիվ նրան շրջանցեց ֆրանսիացի մարզիկը, այս մրցաշարում նա, այնուամենայնիվ, նվաճեց ոսկե մեդալը:
  • 1988-ին Օլիմպիական խաղերում, հանդիսատեսին առաջին անգամ արգելվեց ծխել, քանի որ տրիբունաները մարզիկների անմիջական հարևանությամբ էին:
  • 1994-ի Օլիմպիական խաղերի ժամանակ Բոսնիա և Հերցեգովինայում պատերազմ էր: Սակայն պատերազմող կողմերը ժամանակավորապես վայր դրեցին զենքերը և զինադադար հայտարարեցին Օլիմպիական խաղերի ողջ ընթացքում:
  • Կանադայի Վանկուվեր քաղաքում կայացած 2010-ի ձմեռային օլիմպիական խաղերում ջահերով օլիմպիական մարաթոնը ձմեռային օլիմպիական խաղերի պատմության մեջ ամենաերկարն էր: Այն տևեց 106 օր, անցավ 200 բնակավայրով և կազմեց ավելի քան 45 հազար կիլոմետր ջուր, օդ և ցամաք: Մարաթոնին մասնակցել է 12 հազար ջահ կրող:
  • 1924 թվականի Փարիզի Օլիմպիական խաղերում Իտալիայի և Հունգարիայի սուսերամարտի հավաքականների միջև վեճ սկսվեց հաշվի շուրջ, որը որոշվեց իսկական մենամարտում:
  • Մոսկվայի Օլիմպիական խաղերը ամերիկյան բոյկոտելու պատճառով ոչնչացվեց սովետական ​​America ամսագրի տպաքանակը՝ նվիրված Ամերիկյան օլիմպիական հավաքականին:
  • 2014-ին անցկացված Սոչիի օլիմպիական խաղերը դարձել են ամենաթանկը: Որոշ գնահատականներով՝ դրա արժեքը կազմել է մոտ 40 միլիարդ դոլար:
  • Առաջին օլիմպիական խաղերը Հարավային Ամերիկայում տեղի ունեցան 2016թ: Նրանց հյուրընկալեց Բրազիլիան:
  • 1952-1972 թվականներին օգտագործվել է սխալ օլիմպիական խորհրդանիշ՝ գունավոր օղակները խառնվել են իրար: Ճապոնիայի Սապորո քաղաքում 1972 թվականի ձմեռային օլիմպիական խաղերի բացման փորձին սխալը նկատեց հանդիսատեսներից մեկը: Սկզբում կազմակերպիչները երկար ժամանակ վրդովված էին, բայց երբ նրանք դիմեցին բուն աղբյուրին, պարզվեց, որ դիտորդ ականատեսը ճիշտ էր:
  • Առաջին ժամանակակից Օլիմպիական խաղերի կազմակերպիչ Բարոն Պիեռ դե Կուբերտենը ցանկանում էր մրցության մեջ տեսնել միայն սիրողական մարզիկների, ոչ թե պրոֆեսիոնալ մարզիկների:
  • XV օլիմպիադայի խաղերը, որոնք սկսվել են 1952 թվականին Հելսինկիում, շարունակվում էին արդեն շուրջ 70 տարի: Պարզապես ՄՕԿ-ի նախագահը փակման արարողությանը, ելույթ ունենալով հանդիսավոր ելույթով, այնքան տարվեց, որ մոռացավ արտասանել առանցքային արտահայտությունը. «Ես հայտարարում եմ XV օլիմպիադայի խաղերը փակված»: Այդ պատճառով 1952 թվականի խաղերը պաշտոնապես չէին ավարտվել:
  • Հասարակածային Գվինեայի մարզիկ Էրիկ Մուսամբանին լողալ սովորեց Սիդնեյի Օլիմպիական խաղերից ընդամենը 8 ամիս առաջ՝ մարզվելով հյուրանոցի լողավազանում:
    1988 թվականի Կալգարիի խաղերում Յամայկայի 1-ին պաշտոնական բոբսլեյի վազքը նշանավորվեց մեքենայի հետ կապված տեխնիկական խնդիրներով: Հանդիսատեսի ուրախ ծափահարությունների ներքո, մարզիկները գրկում էին բոբին վերջնագծին:
  • Հոկեյը միակ մարզաձեւն է, որում աշխարհի բոլոր մայրցամաքները ներկայացված են ոսկե մեդալակիրների շարքում:
  • 1980 թվականի հունվարի 4-ին ԱՄՆ նախագահ Ջիմի Քարթերը հայտարարեց բոյկոտել Օլիմպիական խաղերը Մոսկվայում՝ կապված Աֆղանստան խորհրդային զորքերի ներմուծման հետ: Արդյունքում, խաղերի պաշտոնական լեզուն անգլերենի փոխարեն դարձավ ֆրանսերեն:
  • 5894 լրագրող լուսաբանել է 1992 թվականին Ալբերտվիլում կայացած Օլիմպիական խաղերը: Դրանից առաջ և դրանից հետո երբևէ այդքան լրատվամիջոցների ներկայացուցիչներ չեն եղել օլիմպիական գյուղերում:
  • 1936 թվականին Բեռլինի խաղերում բասկետբոլի առաջին պաշտոնական մրցույթն անցկացվեց անձրևի պատճառով ցեխի վերածված ավազոտ խաղադաշտում:
  • 2014-ի Սոչիի օլիմպիական խաղերը դարձել են ոչ միայն ամենաթանկը, այլեւ ամենազանգվածայինը: Դրանց մասնակցում էին 2800 մարզիկներ տարբեր երկրներից:

Անտիկ օլիմպիական խաղերը կրոնական ու մարմնամարզական փառատոններն էին, որոնք անցկացվում էին ամեն չորս տարին մեկ Հին Հունաստանի Օլիմպիա բնակավայրում՝ Զևսին նվիրված սրբավայրում։ Մրցումներն անցկացվում էին Հին Հունաստանի տարբեր քաղաք-պետությունների ու թագավորությունների ներկայացուցիչների միջև։ Այդ խաղերի ժամանակ անցկացվում էին հիմնականում մարզական մրցություններ, սակայն կային նաև մարտական մարզաձևերը, ինչպիսիք էին ըմբշամարտը, պանկրատիոնը, ձիավարության ու կառք վարելու մրցությունները։ Հայտնի է, որ Օլիմպիական խաղերի ընթացքում մասնակից քաղաք-պետությունների միջև եղած բոլոր կոնֆլիկտները դադարեցվել են մինչև խաղերի ավարտը։ Ռազմական գործողությունների նմանատիպ դադարեցումը հայտնի էր որպես Օլիմպիական խաղաղություն կամ զինադադար։ Սակայն այդ պատմությունը ժամանակակից առասպել է, քանի որ հին հույները երբեք չեն դադարեցրել իրենց պատերազմները։ Զինադադարն Օլիմպիա գնացող կրոնական ուխտագնացներին թույլ էր տալիս անվնաս անցնել պատերազմող տարածքներով, քանի որ նրանք գտնվում էին Զևսի պաշտպանության ներքո։ Օլիմպիական խաղերի ստեղծման պատմությունը պարուրված է խորհրդավորությամբ ու լեգենդներով. ամենատարածված առասպելներից մեկի համաձայն՝ Օլիմպիական խաղերի ստեղծումը վերագրվում է Հերակլեսին ու նրա հորը՝ Զևսին։ Համաձայն լեգենդի՝ առաջինը Հերակլեսն է խաղերը կոչել Օլիմպիական և սկիզբ դրել դրանք ամեն չորս տարին մեկ անցկացնելու ավանդույթին։ Ըստ առասպելի՝ իր տասներկու սխրագործություններն ավարտելուց հետո Հերակլեսը կառուցել է Օլիմպիական մարզադաշտն ի պատիվ Զևսի։ Դրա ավարտից հետո նա ուղիղ գծով անցել է 200 քայլ և այդ տարածությունը կոչել «ասպարեզ» (հուն․՝ στάδιον – ստադիոն, լատիներեն՝ stadium, «փուլ, ընթացաշրջան, ստադիա»), որը հետագայում դարձել է չափման միավոր։ Առաջին Օլիմպիական խաղերի անցկացման առավել ընդունված տարեթիվը մ. թ. ա. 776 թվական է։ Դա հիմնված է Օլիմպիայում գտնված արձանագրությունների վրա, որոնցում թվարկված են վազքի մրցումների հաղթողները, որ անցկացվել են չորս տարին մեկ մ. թ. ա. 776 թվականից ի վեր։ Անտիկ օլիմպիական խաղերի ընթացքում կազմակերպվել են վազքի, հնգամարտի (ներառյալ ցատկում, սկավառակի և նիզակի նետում, վազք և ըմբշամարտ), բռնցքամարտի, ըմբշամարտի, պանկրատիոնի և ձիավարության մրցումներ։ Ըստ ավանդության՝ առաջին օլիմպիական չեմպիոնը եղել է Կորեբուսը, որ խոհարար էր Էլիս քաղաքից։
Օլիմպիական խաղերն ունեցել են կրոնական հիմնարար նշանակություն, և մարզական միջոցառումներից բացի կատարվել են զոհաբերության ծիսակարգեր ի պատիվ Զևսի (ում հայտնի արձանը՝ ստեղծված Ֆիդիասի կողմից, տեղադրված էր Օլիմպիա քաղաքում գտնվող իր տաճարում) և Պելոպսի Օլիմպիայի առասպելական թագավորի։ Պելոպսը հայտնի էր Պիսատիսի թագավոր Օենոմուսի հետ կառք վարելու մրցման շնորհիվ։ Մրցումների հաղթողները փառաբանվել են, նրանց պատվին ստեղծվել են բանաստեղծություններ ու կանգնեցվել արձաններ։ Խաղերն անցկացվել են ամեն չորս տարին մեկ, և այդ ժամանակաշրջանը, որ հայտնի է որպես Օլիմպիադա, հույներն օգտագործել են որպես ժամանակի չափման միավոր։ Օլիմպիական խաղերը եղել են Պանհելենական խաղերի մի մասը, որոնց շարքում ներառված են եղել Պիթոնյան խաղերը, Նեմեական խաղերը և Իշտմիական խաղերը։
Օլիմպիական խաղերն իրենց գագաթնակետին են հասել մ. թ. ա. 6-5-րդ դարերում, սակայն հետո դրանց նշանակությունն աստիճանաբար նվազել է Հունաստանում Հռոմեական իշխանության ու ազդեցության տարածմանը զուգահեռ։ Թեև գիտական որևէ հստակ եզրահանգում չկա այն մասին, թե երբ է պաշտոնապես դադարեցվել Անտիկ օլիմպիական խաղերի անցկացումը, ամենատարածված տարեթիվը մ. թ. 393 թվականն է, երբ Թեոդոսիոս I կայսրը հրամայել է, որ հեթանոսական բոլոր պաշտամունքներն ու ծեսերը վերացվեն։ Նշվում է նաև մ. թ. 426 թվականը, երբ Թեոդոսիոս II-ը հրամայել է ոչնչացնել հունական բոլոր տաճարները։

Այլ գրառումներ